Üç iş, tek sayfa
Aynı aritmetik üç yönde çalışır ve yönleri karıştırmak para kaybettirir:
- İndirim — fiyat bir oran kadar düşürülür.
- KDV ekle — net fiyata vergi eklenir.
- KDV ayır — KDV dahil fiyatın içindeki net tutar bulunur.
Üçüncüsü, çoğu hesaplayıcının sessizce yanlış yaptığı yerdir.
İndirim
satış fiyatı = fiyat × (1 − oran ÷ 100)
kazanç = fiyat × oran ÷ 1001.200 ₺’lik üründe yüzde 20 indirim: 1.200 × 0,80 = 960 ₺, kazanç 240 ₺.
Ardışık indirimler çarpılır. “Yüzde 20 indirim, sonra bir yüzde 10 daha” demek 0,80 × 0,90 = 0,72, yani müşteri fiyatın yüzde 72’sini öder ve toplam indirim yüzde 28 olur; yüzde 30 değil. Mağazaların “kasada ekstra yüzde 10” kampanyası bu yüzden duyulduğundan daha az tutar.
KDV ekleme
brüt = net × (1 + oran ÷ 100)Net 1.000 ₺, oran yüzde 20 ise brüt 1.200 ₺, KDV 200 ₺. Burada şaşırtıcı bir şey yok.
KDV ayırma — asıl tuzak
KDV dahil 1.200 ₺’nin içinde yüzde 20 KDV varsa net tutar 1.200 − yüzde 20 = 960 ₺ değildir.
Yüzde 20, net tutar üzerinden hesaplanmıştı. Yani brüt, netin yüzde 120’sidir:
net = brüt ÷ (1 + oran ÷ 100) = 1.200 ÷ 1,20 = 1.000
KDV = brüt − net = 200Oranı brütten doğrudan çıkarmak vergiyi olduğundan büyük, neti olduğundan küçük gösterir. Oran yükseldikçe hata da büyür: yüzde 20’de fiyatın yüzde 4’ü kadardır ve perakendede marjın tam da o civarıdır.
Örnek hesap
Etiket fiyatı 1.200 ₺, KDV oranı yüzde 20 ve fiyat KDV dahil:
- Net tutar: 1.000,00 ₺
- Fiyatın içindeki KDV: 200,00 ₺
- KDV’nin brüt içindeki payı: yüzde 16,67
Son satır en çok unutulanıdır: yüzde 20 KDV, KDV dahil fiyatın beşte biri değil, altıda biridir.
Yuvarlama ve satır bazı
KDV genellikle satır bazında hesaplanıp toplanır, sipariş toplamı üzerinden hesaplanmaz. İkisi birkaç kuruş fark edebilir ve muhasebede genellikle satır bazındaki tutarın tutması gerekir. Fatura kontrol ediyorsanız satır satır hesaplayın.
Oranın tamamı hikâye değil
Bu sayfa sizin girdiğiniz oranı uygular. Hangi ürünün hangi orana girdiğini, indirimli oran istisnalarını veya il bazlı ek vergileri bilmez. Bu kurallar değişir ve tahmin eden bir hesaplayıcı, soran bir hesaplayıcıdan daha kötüdür.
Sık sorulan sorular
KDV dahil fiyattan KDV nasıl ayrılır?
Orana bölünür, oran çıkarılmaz. Yüzde 20 KDV dahil 1.200 ₺ için net tutar 1.200 ÷ 1,20 = 1.000 ₺, KDV ise 200 ₺'dir. 1.200'ün yüzde 20'sini çıkarmak 960 ₺ verir ve 40 ₺ yanıltır.
Yüzde 20 ve yüzde 10 indirim toplamda yüzde 30 eder mi?
Hayır, çarpılır. 0,80 × 0,90 = 0,72, yani toplam indirim yüzde 28'dir. İkinci indirim zaten düşmüş fiyata uygulandığı için ilkinden daha az tutar düşürür.
KDV oranı kaç alınmalı?
Ürüne ve duruma göre değişir; Türkiye'de yaygın oranlar yüzde 1, yüzde 10 ve yüzde 20'dir. Bu hesaplayıcı sizin girdiğiniz oranı uygular, oran tahmin etmez. Güncel oranı satış belgesinden veya ilgili mevzuattan doğrulayın.
KDV ile ÖTV aynı şey mi?
Değil. ÖTV belirli ürün gruplarında (akaryakıt, otomobil, alkol, tütün gibi) bir kez alınır ve genellikle fiyatın içinde görünür; KDV ise mal ve hizmet teslimlerinde aşamalı olarak hesaplanır. İkisi aynı matrah üzerinden hesaplanmaz.
Yuvarlama farkı neden çıkıyor?
KDV genellikle satır bazında hesaplanıp sonra toplanır; toplam üzerinden hesaplandığında birkaç kuruş fark edebilir. Fatura kontrolü yapıyorsanız satır bazında hesaplayın.